Harran Kümbet Evler
Kümbet evler ya da Kubbe ev (arı kovanı ev), Suruç Ovası’nın doğusundaki, Harran Ovası’nın orta-güney kesiminde yer alan Harran ilçesinde yer alır. Kümbet evler çatısı taşlar ile kubbe şeklinde yapılmış evlerdir. Evlerin yapımında kerpiç ve taş kullanılmaktadır. Kubbelerin amacı yazları aşırı sıcak bölgede sıcak havanın kubbe içinde toplanması ve tepedeki boşluktan dışarı çıkmasını sağlamaktır. Evler camsız, kalın duvarlı ve konik kubbelidir.
Mimari Yapısı
Harran evleri, surların içinde, bitişik bindirme yöntemiyle inşa edilmiş, sık dokulu ve toplu, kubbeli yapılardır. Evler, komşuların akraba olmalarından ötürü yan yana dizilmiştir. İçerideki odalar birbirine bağlıdır. İslam kültürüne göre, evler selamlık ve haremlik olarak iki ayrı kısma ayrılır. Kubbelerin yüksekliği genellikle 4-5 metre civarındadır ve tepe kısmında sıcak havanın dışarıya çıkmasını sağlayan havalandırma delikleri bulunur.
Bugün hala varlıklarını sürdüren Harran evlerinde, eski yapı kalıntılarından elde edilen tuğlalar kullanılmıştır ve bu kalıntılardan yeterli miktarda tuğla temin edilebilmiştir. Bu nedenle, Harran kümbet evlerinin inşasında toprak kerpiç kullanmaya gerek kalmamıştır. Tuğlalar, sadece evlerin konik kubbelerinin yapımında kullanılmıştır. Kubbe şekli, Harran evlerinin, Suriye kümbet evleri gibi sivri bir koniyi andırmasına neden olur.
Evlerin inşasında kullanılan taşlar, eski Harran kalesinin surlarından temin edilmiştir. Yapımında gül yağı, saman, pişmiş toprak ve yumurta akı karıştırılmış harç kullanılmıştır. Mimari yapısı ve kullanılan malzemeler sayesinde, bu evler yazın serin, kışın ise sıcak tutma özelliklerine sahiptir. Evler, aşağıdan yukarıya doğru daralacak şekilde inşa edilmiştir. Yüksekliği iç mekanda 5 metreye kadar ulaşan ve 30-40 tuğla katmanından inşa edilen evler, dış ve iç yüzeylerinin balçıkla sıvanmasıyla günümüze kadar ayakta kalmayı başarmıştır.
Tarihi
Harran yerleşmesinin yaklaşık olarak 8.000 yıllık bir geçmişe ait olup, yapılan arkeolojik kazılarda Kuzey Mezopotamya’nın tanıtıcı özelliklerinden olan Halaf ve Obeyd kültürüne ait seramikler bulunmuştur. Bu durum daha önce bahsedilen Kuzey Mezopotamya’da Halaf kültürünün Harran Ovası’na M.Ö. 4-5. bin yıllarda ulaştığını göstermektedir. Bu nedenle Harran’da kümbet ev yapımının çok uzun yıllara dayanan bir geçmişe sahip olduğu ortaya çıkmaktadır. Kubbeli ev geleneği, Mezopotamya, Transkafkasya ve Ege'de MÖ. III. bine kadar devam ettirilmiştir. Anadolu'da kubbeli evlerin yoğun olarak tespit edildiği iki bölge vardır. Birinci bölge Urfa-Birecik arasındaki bölgedir. İkinci bölge ise, Urfa-Akçakale arasındaki bölgedir.
1979 yılında arkeolojik ve kentsel sit alanı olarak ilan edilen Harran'da kubbe evler korumaya alınmıştır. Ören yerinden malzeme toplanması, inşaat yapılması ve kanal açılması yasaklanmıştır. Harran evlerinden biri, 1999 yılında restore edilmiş ve 'Harran Kültür Evi' olarak turizmin hizmetine sunulmuştur.
Galeri
