Pers İmparatorluğu (Ahameniş İmparatorluğu)

Med Devleti’nin yıkılmasıyla birlikte, yönetimi altındaki diğer bölgelerle beraber tüm Kürdistan, Ahameniş İmparatorluğu’nun hâkimiyetine girmiştir. ¹ MÖ 550’de Persler, Büyük Kiros’un liderliğinde birleşerek kuzeydeki Medler’i ortadan kaldırmış ve kendi devletlerini kurmuştur. Medler’in yıkılmasının ardından Ahameniş İmparatorluğu adını alan bu oluşum, tarihteki ilk Pers devleti olarak kabul edilir. Kiros, fetih hareketlerine başlayarak Babil ve Fenike gibi zengin bölgeleri ele geçirmiş, ülkesini güçlü ve zengin bir krallığa dönüştürmüştür. Ayrıca Urartu, Manna Krallığı, Lidya ve Krezus’un hazinelerini ele geçirerek tüm Anadolu’yu kontrolü altına almıştır. Anadolu’yu ele geçirdikten sonra Babil’e yönelmiş, burayı fethederek kendisini Babil Kralı ilan etmiştir. Ardından Mısır’a sefer hazırlıklarına başlamış, kuzeydoğudaki İskit-Saka İmparatorluğu ile savaşmıştır. Bu savaşlardan birinde Kraliçe Tomris’in ordusuna yenilerek hayatını kaybetmiştir.

Kiros’un ardından yerine oğlu Kambis geçmiştir. Kambis döneminde Mısır fethedilmiş ve Pers ordusu Kartaca’ya kadar ilerlemiştir, ancak Kartaca’yı ele geçirememiştir. Kambis’in hükümdarlığında İranlı kabileler ayaklanmış, bu ayaklanmalara Med rahibi Gomata liderlik etmiştir. Kambis, Mısır dönüşü hayatını kaybetmiş ve yerine I. Darius geçmiştir. I. Darius, önce kabile isyanlarını bastırmış, ardından çeşitli reformlarla devlet yönetimini güçlendirmiştir. Fetih hareketlerini sürdüren Darius, doğuda Hindistan’a kadar ulaşmıştır. İskitlere karşı Kafkasya’ya bir sefer düzenlemiş ancak başarısız olmuştur. Batıya yönelerek Trakya, Makedonya ve Ege’yi fethetmiştir.

Bu gelişmelerin ardından Spartalılar, Darius ve oğlu I. Serhas’e karşı Salamis Deniz Savaşı’nı gerçekleştirmiştir. Salamis’te kazanılan ganimetler, daha sonra Büyük İskender’in seferlerinde ele geçirilmiştir. II. Artakserhas döneminde imparatorluk zayıflamaya başlamış, çeşitli isyanlar çıkmış ve Mısır bağımsızlığını ilan etmiştir. İsyanlar zorla bastırılmış, ancak III. Darius döneminde Pers İmparatorluğu Büyük İskender tarafından yıkılmıştır. ^{2 3 4}

Ahameniş İmparatorluğu, Ortadoğu tarihindeki en büyük imparatorluklardan biri olup, Ege Denizi’nden Hindistan’a kadar uzanan geniş topraklara hükmetmiş ve gerçek anlamda bir imparatorluk düzeni kurmuştur. ⁵

Ahameniş İmparatorluğunda Med Halkı

Medlerin etkisiyle yerleşik yaşama geçen Ahamenişler, kısa sürede Medlerin yaşam tarzını benimseyip onların kültürüyle yaşamaya başladılar. Çünkü Med şehirlerinde ve kasabalarında halkla kaynaşabilmek için bu değişime ihtiyaç duyuyorlardı.

Herodot, Persler hakkında şöyle yazar: 'Hiçbir halk, Persler kadar kısa sürede başka milletlerin gelenek ve kültürlerini benimseyip onları kendi yaşamlarında bu denli iyi uygulamamıştır.' Persler, Medlerden aldıkları devlet yönetim sistemini hiçbir değişiklik yapmadan kendilerine uyarlamışlardır. Ayrıca Medlerin kıyafetlerini giymişlerdir, çünkü bu giysileri kendi geleneksel elbiselerinden daha şık ve kaliteli bulmuşlardır. Med giysileri, Pers dünyasında o kadar değerli olmuştur ki daha sonraki dönemlerde krallar ve asilzadelere bu giysileri hediye olarak göndermişlerdir. ⁶

Herodot, Yunanlılarla Persler arasındaki savaş hakkında şunları anlatır: 'Yunanlılar ilk kez korkusuzca Medlere saldırdılar ve onların giysilerinden çekinmediler. Oysa Medlerden bahsedilince Yunanlıların ödü kopardı.' Herodot burada giysilerin Medlere ait olduğunu, ancak giysileri giyenlerin Persler olduğunu vurgular. Söz konusu savaşta Pers Kralı Darius’un ordusu Med kıyafetleriyle savaşa girmişti. İlginç bir detay olarak, bu savaşta Pers donanmasının başında Med asillerinden Kürt bir amiral olan Zades bulunuyordu. Zades’in oğulları Armamdas ve Dedas ise Pers ordusundaki süvari birliklerine komuta ediyorlardı. Böylece Herodot’un bahsettiği Pers ordusu, büyük ölçüde Med giysileri giymiş, askerlerinin önemli kısmı Kürt olan bir kuvvetti. ⁷

Ksenofon’un kayıtlarında, Perslerin karakter özellikleri ve toplumsal yapıları ayrıntılı şekilde anlatılır. Ksenofon, Kyros hakkında şöyle der: 'Kyros, Medlerin giysilerini benimseyerek arkadaşlarına da onları giymeleri için cesaret verdi. Çünkü bu güzel giysilerin insan bedenindeki kusurları gizleyip zarif bir görünüm sağladığına inanıyordu. Ayrıca Med kıyafetlerinin desen ve nakışlarının insanı asil gösterdiğine de inanıyordu.' ⁸

Amasyalı coğrafyacı Strabon’un eserlerinde, Medler ve Persler hakkında hem geleneksel hem de kültürel açıdan ayrıntılı bilgiler sunulmuştur. Strabon bu konuda şunları belirtir: 'Medler, Asya’da Perslerden çok önce bir iktidar kurarak kendilerini yönetmişlerdir. Medler’in yıkılmasından sonra Persler, daha önce hayvancılıkla uğraştıkları toprakları bırakıp Zagros Dağları'na, yani Medlerin topraklarına göç etmişlerdir. Daha sonra bu bölgeleri işgal ederek kendi sınırlarına katmışlardır.'

Strabon şöyle devam eder: 'Aynı bölgede yaşayan Persler, kadın ve erkekleri örtecek gelişmiş bir giysi türüne sahip değillerdi. Ancak Med Devleti'nin yıkılmasından sonra Medlere ait kıyafetleri benimsemişlerdir.' ⁹

Bu ifadeler, Perslerin sanat, bilim, mimari, din ve kültürel değerler gibi yaşama dair gelişmiş tüm unsurları Medlerden aldıklarını açıkça ortaya koymaktadır. Medlerin yıkılması, Persler için büyük bir fırsat yaratmış ve Persler bu fırsatı sonuna kadar kullanmışlardır. Daha sonra ise Medlere ait bu mirası reddederek, uygarlığın yaratıcısının kendileri olduğunu iddia etmişler ve bunu dünyaya bu şekilde tanıtmışlardır. Böylece, daha önce göçebe bir yaşam süren Persler, Kürtlerin mirası üzerinden sınırları ve kültürü olan bir devlet sahibi olmuşlardır. ¹⁰

Kaynakça